Những ai có đọc bài viết hôm 23/2 trên Fanpage chắc cũng biết là gần đây mình vừa trải qua một thất bại nho nhỏ và một bài học nhớ đời. Không giấu gì mọi người, mình chính là một trong những thí sinh xấu số trải qua kì thi IELTS trên giấy đầu tiên ở VN với 3 bao đề đỏ chót hôm 22/02.
IELTS, mua key?
Bạn nào tò mò về sự vụ đó thì cứ lên FB hoặc Thread search từ khoá “IELTS 22/2” sẽ rõ drama hôm ấy thế nào. Ở đây mình xin tóm tắt nội tình mà mình đọc được trên mạng nha. Đại loại là có một hay một vài bạn nhỏ mua Answer Key trên mạng rồi chép vào giấy A4 bỏ trong túi áo khoác, có bé còn chép phao lên cả tay chân và bị giám thị chụp lại trước khi vào phòng thi. Điều này dẫn đến hệ luỵ là hôm đó những ai thi IDP VN đều bị đổi sang bộ đề back-up trong bao đỏ, thường sẽ khó hơn đề xanh ban đầu.
Đầu tiên phải giải thích chút về việc tại sao một kỳ thi quốc tế như IELTS mà lại lộ key. Đơn giản là vì có vài đồng chí lợi dụng việc chênh lệch múi giờ giữa các quốc gia, đi thi ở nước đó rồi tuồn đề lậu về VN và bán với giá cao. Để tránh việc gian lận trắng trợn như vậy, kể từ tháng 4/2025 trở đi IDP và British Council sẽ dẹp luôn việc thi giấy. Khi thi máy, đề được phát một cách random, hên xui may rủi, nên cho dù có học key cũng chưa chắc trúng tủ. Về phần mình, sở dĩ lần này không đăng ký thi máy là vì bình thường đi làm, mình hay đọc lướt và dùng phím tắt Ctrl+F để kiếm từ khoá đọc cho nhanh, nhưng bài đọc IELTS nó paraphrase rất điệu nghệ, nên đọc kiểu vậy thì chắc chắn bị sót ý. Một phần cũng chưa bao giờ thi máy, sợ không quen nên mình mới đăng ký thi giấy, ai ngờ nó lại xui thế.
Nguyên nhân do đâu?
Những năm gần đây, sau khi đổi mới chính sách xét tuyển ĐH, một số trường dùng IELTS để thay thế cho bài kiểm tra tiếng Anh. Ngày xưa thời mình, chỉ những ai muốn đi du học hay đi dạy mới thi IELTS, còn bây giờ mình thấy nhà nhà học IELTS, lớp lớp thi IELTS. Nên nói chung cũng tội các bạn nhỏ, vì cách đây 4-5 năm, thời đại học mình học muốn khùng mới được 6.5 (có thể do mình gà). Từ đó đến giờ đã hơn 5 năm, mình nghe và sử dụng tiếng Anh hằng ngày, nhưng đi thi được 7.5-8.0 cũng toát mồ hôi hột chứ không phải dễ. Giờ tụi nhỏ vì thi ĐH mà cày 7-8.0, nghe mà áp lực ngang. Xong chưa kể peer pressure cực, vì thời nay ai cũng lấy IELTS ra làm thước đo đánh giá năng lực ngoại ngữ, kiểu mình thấy khá bất công ấy.
IELTS thực chất là bài test KỸ NĂNG sử dụng tiếng Anh, chứ không phải test trình độ TIẾNG ANH. Tức là tiếng Anh tốt chưa chắc điểm IELTS sẽ cao, và ngược lại, IELTS cao cũng không chắc là tiếng Anh sẽ tốt. Có thể tiếng Anh bạn tốt ở những khía cạnh này, nhưng lại chưa tốt ở những khía cạnh khác, có vốn từ ở chủ đề ở lĩnh vực này, nhưng chào thua ở lĩnh vực kia. Vậy nên nhiều người bản xứ làm đề IELTS cũng chưa chắc được 9.0, vì tiếng Anh tuy là ngôn ngữ của họ, nhưng đây là một bài test kỹ năng. Giống như việc tuy là người Việt, nhưng thỉnh thoảng bạn vẫn nói tiếng Việt ngắc ngứ, viết sai chính tả, làm văn thì câu cú lủng củng, thiếu mạch lạc. Chuyện này hết sức bình thường, chả hiểu sao dân tình cứ nhao nhao đem nó ra so sánh kì kèo với nhau.
Trải nghiệm thi
Thú thật với các bạn, tính cả lần này thì mình đã thi IELTS tổng cộng 4 lần. Có điều, sau ngày 22/2, mình mới biết có thứ gọi là đề “xanh”, đề “đỏ” trong IELTS. Hôm thi xong, mình chỉ thấy đợt 22/2 này Listening khó một cách bất thường, đặc biệt là section 3. Còn Reading thì bài đọc cuối rất khó, 5 câu cuối mình thậm chí còn không kịp để đọc lại mà chỉ xổ lô tô. Thi xong mình xác định luôn là điểm overall của mình khả năng cao sẽ bị 2 kỹ năng này kéo xuống, dẫn đến không đạt aim 8.0, thậm chí là 7.5 như lần thi gần đây nhất. Hôm nay biết điểm, quả nhiên không ngoài dự đoán, 2 kỹ năng bị động của mình “tàn canh gió lạnh”. Cũng may Speaking và Writing phát huy ổn định nên mình vẫn được 7.0 overall, hơi buồn vì không đạt aim nhưng thôi thì vẫn đủ xài.
Quá trình ôn luyện
Mình đăng ký thi IELTS vào tháng 6 năm trước nhưng chỉ bắt đầu ôn thi sau khi nghỉ Tết, tức là cày đâu đó tầm 2 tuần rồi xách mông đi thi. Vì đi làm full-time nên mình gần như vận toàn bộ nội công trong 2 tuần này để ôn tập. Chiều tối đi làm về, tập thể dục và ăn uống xong, đúng 7h30 là ngồi vào bàn học Writing và Speaking đến 9h30. Sáng dậy sớm lúc 6h làm 1 đề Reading hoặc Listening rồi mới đi làm.
Lý do mình đợi đến sát nút mới học là vì đoạn thời gian trước đó mình phải thi các chứng chỉ khác, rồi bận việc trên công ty, mệt đến nỗi không muốn nhét thêm cái gì vào đầu. Mà thú thực, mình học tiếng Anh theo kiểu thích, tức là đầu tư vào việc mở mang tri thức và dùng nó như một công cụ research, chứ không chú trọng vào luyện kỹ năng. Reading thì như đã nói ở trên, mình quen kiểu đọc nhanh và dùng phím tắt, nhưng khi thi IELTS, bạn muốn làm đúng thì phải đọc kỹ chứ không được đọc lướt. Skimming chỉ để locate keywords, còn muốn biết đúng sai thế nào là phải đọc với tốc độ bình thường. Listening thì bình thường mình nghe hiểu ý, quen bật tốc độ 1.2x nghe cho lẹ, cơ mà IELTS cần nghe tập trung, bởi vậy cái section 2 với 3 đúng là ác mộng với mình, nhiều lúc nghe mà nghĩ linh tinh gì đó là xong đời =)). Nói chung nếu bạn nào tầm band 7.0 trở lên có lẽ sẽ hiểu cảm giác của mình. Đó là khi bạn đã hiểu gần 70-80% bài đọc và bài nghe rồi, việc có đạt điểm cao hay không, chủ yếu nằm ở chỗ nắm luật chơi đến mức nào và đã luyện đủ nhiều chưa, chứ không còn vật lộn đi học từ vựng hay rặn để nghe ra từng chữ như xưa nữa. Hai kỹ năng bị động này có rất nhiều tài liệu, tips/tricks trên mạng nên bạn tham khảo rồi chịu khó luyện là sẽ lên.
Còn về mình thì luyện chưa đủ đô, phần cũng không thích đọc với nghe mấy cái khô khan như IELTS, nên lúc nào đi thi, điểm Speaking mình cũng cao nhất, do hay nói (và biết kiểu nói để điểm cao), sau đó tới Listening rồi Reading. Writing thường điểm mình không cao vì ít viết, nên lên dàn ý thường mất nhiều thời gian. Chưa kể mình cầu toàn, viết câu này thấy không hay sẽ sửa sửa xoá xoá, thành ra không kịp giờ. Hằng ngày nghe tin tức với coi phim về Crime cũng nên mình cũng có từ vựng và ý để viết task 2. Tối trước khi thi mình đọc gần hết tất cả chủ đề, nhưng buồn ngủ quá không đọc Crime, may mà có đọc về Law nên vẫn có ý chém. Lần này đi thi mình viết như chó dí, task 2 thậm chí còn không lên dàn ý, đặt bút xuống là viết luôn, may sao nó vẫn ổn.
Phần thi Speaking, xui cực kỳ xui
Hôm mình thi Speaking các bạn biết không, mình bị ù tai trước khi thi. Tức là đoạn gửi hành lý và quét toàn thân trước khi vào phòng thi, mình gần như không nghe rõ cái gì cả, chỉ loáng thoáng chữ được chữ mất. Người khác nói thì bé tí còn mình nói thì to muốn điếc tai. May sao khi đặt mông ngồi xuống tầm 1 phút, examiner giới thiệu xong thì thính lực mình quay trở lại bình thường. Có lẽ vì bị vậy, tâm lý không ổn nên mình run cực kỳ, nói không tốt bằng lần trước. Lúc thi xong kiểu muốn khóc luôn ấy, vì mình biết lần này không làm được hết sức. Nhưng khi biết điểm mình khá bất ngờ, điểm tụt 0.5 thật đấy, cơ mà chỉ tụt 0.5 thôi hả, really?
Đánh giá cá nhân về lần thi này
Rõ ràng, việc điểm cao hay không là do NĂNG LỰC và NỖ LỰC của người thi, chứ không có dụ hên vì đề dễ, xui vì đề khó. Ví dụ ngay bài thi Speaking, nếu thường ngày mình không luyện nói, không nghe podcast mỗi ngày thì trong tình huống bất cập như vậy, bài thi của mình coi như xong. Vì đã luyện tập rất nhiều, nên khi bị ốm, khi bị examiner hỏi những thứ ngoài phạm vi hiểu biết của mình, mình vẫn nói được. Tất nhiên là không bằng được với lần trước, gặp topic đơn giản, địa điểm thi gần nhà, tâm lý thì ổn định nên mình đủ tỉnh táo để sử dụng một vài tricks giúp đẩy điểm Speaking lên được 8.0. Còn lần này trong đầu có gì là mình phun ra sạch. Do run nên mình nói hơi nhanh, dẫn đến có vài chỗ chia thì và dùng từ chưa chuẩn, phải self-correct, nên được 7.5 cũng hợp lý thôi.
Cá nhân mình thấy, tuy độ khó của đề Listening và Reading lần này nhỉnh hơn một chút so với Cambridge 18 hay 19, nhưng không phải là kiểu không thể làm được. Nó sẽ hơi painful cho những bạn 7.0 trở xuống, nhưng nếu bạn học thật thi thật thì có tụt band cũng không đến nổi 1 phát từ 8.0 xuống 6.0 hay 6.5, mà có tụt cũng chủ tầm 0.5-1.0 ở 1 hoặc 2 kỹ năng thôi. Nên nhớ là IELTS là một bài thi quốc tế và nó đã được chuẩn hoá để đánh giá chính xác 4 KỸ NĂNG tiếng Anh của người thi. Sẽ có những test ID hơi khó chút xíu, nên có test bạn làm đúng 35-36 câu mới được 8.0 Reading, nhưng có test chỉ cần 34 câu là được 8.0 rồi. Cái này mình không nói điêu nha, không tin bạn có thể Google hoặc hỏi ChatGPT.
Cách mình học Writing trong 2 tuần để đạt 7.0
Đồng ý là Process hay Map sẽ khó hơn biểu đồ, vì những dạng này lạ, bạn cần thời gian đọc hiểu xem nó là cái gì, rồi lục trong đầu, tìm từ nhét vào cho phù hợp. Nhưng nói thật, nếu bạn đọc bài mẫu và luyện đủ nhiều, thì có ra dạng gì cũng viết được cả.
Trong 2 tuần ôn thi, nói thật là mình không có thời gian để đi học những từ cao siêu, có học cũng chỉ học vài từ mình thấy hay và xài được luôn trong văn nói. Mình đa phần đọc bài mẫu rồi phân tích logic, bắt chước cách viết của người ta, đồng thời note ra những cụm từ hay dùng cho từng dạng bài. Ví dụ như Map, bạn phải có từ vựng và nhiều synonym về location hay việc transformation qua các năm. Trong Process, bạn phải có vốn từ mô tả một quy trình qua từng giai đoạn. Với mỗi dạng bài, phải biết mở bài – thân bài – kết bài viết sao. Tương tự với việc mô tả tăng, giảm, đi ngang hay đột biến, mình đều chuẩn bị một bộ “dictionary” cá nhân có thể dùng interchangeably, đụng đến đâu cũng viết được. Mục đích là để khi vào phòng thi, trong vòng chưa đầy 20 phút là mình có thể viết xong task 1 như cái máy đã lập trình sẵn, trong đó chỉ mất tối đa 5 phút để lên dàn bài và sắp xếp lại ý tưởng.
Task 2 cũng tương tự, mỗi chủ đề mình đọc tầm 1-2 bài để tiếp thu thêm kiến thức, thấy từ nào relevant và thuộc được liền thì lụm, phrase nào hay mà dùng được cho nhiều trường hợp thì note ra học thuộc, còn lại không ép bản thân nhồi nhét, cũng không học tủ. Mình thậm chí còn không có thời gian để viết 1 bài hoàn chỉnh, nhưng mỗi tối sau khi đọc bài mẫu, mình sẽ chọn vài đề, ngồi bấm giờ để tập lên dàn ý một cách logic trong vòng 5-7 phút. Nhờ vậy nên đến hôm thi, tuy không còn kịp thời gian để lên dàn ý, mình có thể sắp xếp ý tứ nhanh chóng trong đầu rồi viết như một thói quen.
Về sample essays thì mình không đọc mấy cái bài forecast được share tràn lan trên mạng vì không biết rõ nguồn do ai viết, có đáng tin hay không. Mình chỉ đọc 1 trang duy nhất, đó là How to do IELTS, trang này được lập ra bởi một ex-examiner người Anh. Nếu bạn muốn viết đơn giản thì cứ học theo Simon, cá nhân mình thì muốn đọc để mở mang kiến thức và có thêm ideas cho Speaking nên thích đọc chú này hơn. Nói chung là nếu bạn dưới 6.5 Writing thì đọc bài chú này hơi khoai đó, nhưng nếu muốn đổi gió thì có thể tham khảo thử. Đợt mình thi hay lên trang web chú, lọc ra tầm 10 bài ở mỗi chủ đề, sau đó in ra rồi chia thời gian ra để đọc và học. Khi đọc nhớ lượm những từ có thể xài được, đừng ép bản thân học những từ khó mà không xài được hoặc xài không quen nhé.
Cách mình học Speaking trong 2 tuần để đạt 7.5-8.0
Khi học Speaking, ngay từ đầu mình đã xác định là không có thời gian, nên thứ cần chú trọng là phát âm, cấu trúc câu và cách nói. Dùng cách này thì có kiến thức về lĩnh vực đó, mình sẽ nói nhiều từ relevant hơn, nhiều vocab ăn điểm hơn, còn nếu không biết thì vẫn có cách nói để mình ghi được điểm.
Nhiều bạn hay học từ vựng cao siêu nhưng không hiểu rõ bản chất, học thuộc một cách máy móc, lại còn dùng sai ngữ cảnh hoặc phát âm sai, thành ra lợi bất cập hại. Cái quan trọng nhất của Speaking là PHÁT ÂM và NGỮ PHÁP. Nếu hôm thi bạn cảm thấy bản thân nói rất tốt, nhưng về chỉ được 6.0-6.5 trở xuống, ngoại trừ xui bị chấm sai (sai số không quá 0.5), thì mình khuyên bạn nên coi lại 2 thứ trên. Có thể trong lúc nói, bạn đã phát âm sai rất nhiều từ cơ bản, sai những lỗi ngữ pháp đơn giản một cách lặp đi lặp lại mà không ý thức được. Cái này ngày xưa mình tự sửa bằng cách thu âm lại rồi chỉnh lại từng chút một, năm này qua năm khác mới được như bây giờ.
Bạn dùng từ bình thường nhưng dùng chính xác, phát âm sai vài chỗ nhưng không ảnh hưởng đến việc hiểu, sẽ không bao giờ dưới 6.5. Biết thêm vài cấu trúc câu khó, dùng đúng khá nhiều, có phát âm sai nhưng không đáng kể, lên 7.0. Biết cách nói văn hoa, diễn giải nghe logic và make sense, từ vựng và phát âm khá nhưng có vài chỗ chưa chuẩn, lên 7.5. Chỉ sai vài chỗ rất nhỏ, các câu nói ra gần như error-free, ý tứ mạch lạc, pronunciation chính xác, lên 8.0. Đây là kinh nghiệm của mình, sau 4 lần thi Speaking, từ 6.5 lên 8.0.
Detail thì bạn có thể download cái band descriptor về phân tích kỹ hơn, hoặc nhanh nhất lên trang Youtube của IELTS by IDP coi video sample chấm điểm Speaking (nhớ phải là IDP nha, mấy trang khác mình thấy không chuẩn). Nhìn performance của các bạn trong video, rồi tự evaluate phần nói của bản thân. Đọc kỹ cái phần chấm điểm và nhận xét của giám khảo trong video, bạn sẽ biết với kiểu nói của mình thì sẽ được tầm band bao nhiêu, muốn lên band mong muốn thì cần phải nói thế nào, sau đó luyện tập thật nhiều vào. Bạn cũng có thể coi thêm các video của thầy Đặng Trần Tùng hoặc IELTS Advantage để tham khảo cách nói, tuy nhiên với mình thì IDP là đủ.
Mình highly recommend các bạn đọc quyển IELTS Speaking của Mat Clark để nắm nắm rõ luật chơi của từng Part trong Speaking, cách paraphrase câu hỏi của giám khảo một cách thông minh, cách nói câu giờ nhưng vẫn ghi điểm và không ảnh hưởng đến fluency. Khi đọc, bạn nên lọc ra các mẫu câu ưa thích giúp nói văn hoa hơn, quan trọng nhất là phải HIỂU và sử dụng một cách THÀNH THỤC. Sau cùng, có thời gian, mới đi học thêm vocab liên quan và ý tưởng. Tất nhiên là muốn nói hay cũng cần có kiến thức, nên hãy tích cực đọc báo và nghe podcast lên nhé. Có 1 cái podcast trên Spotify khá hay mà xưa chị gái từng chỉ cho mình, đó là IELTS Speaking for Success của Podcourses. 1 tuần trước khi thi mình nghe có vài eps nhưng lượm được rất nhiều tips hay từ 2 bạn host. Nếu có thời gian, nhớ nghe nha, mỗi ngày 1 ep là đủ rồi.
Một cái nữa mình thấy, đó là nếu Part 1 trong Speaking cho bạn cơ hội để bạn khởi động và thể hiện sự tự nhiên khi trả lời các câu hỏi của examiner, thì Part 2 là bài test kiểm tra ngữ pháp và cấu trúc câu của bạn. Đề yêu cầu bạn kể 1 câu chuyện hoặc mô tả một cái gì đó đã từng trải qua trong quá khứ mà bạn dùng thì hiện tại đơn là xác cmnd luôn. Tuy nhiên, nếu bạn dùng quá khứ đơn, quá khứ hoàn thành, quá khứ hoàn thành tiếp diễn một cách xen kẽ và chính xác, thì bạn sẽ được đánh giá cao. Còn nếu bạn không chắc bản thân có dùng được không, cứ chia quá khứ đơn cho mình, thỉnh thoảng đổi sang “used to”. Không dùng được những câu phức tạp thì ít ra cũng dùng đúng mệnh đề quan hệ hay câu điều kiện. Không nói được câu kép thì cứ nói câu đơn thôi, nhưng thêm vào một số cụm từ nối hay hay trong quyển Mat Clark. Part 2 chỉ nên dùng những cụm từ bản thân chắc chắn, cấu trúc quen thuộc và chia đúng thì để đảm bảo bài nói sai ít nhất có thể, sau đó tập nói cho trơn tru và logic là đủ ăn điểm rồi.
Về căn bản, xong Part 2 là examiner đã chấm xong điểm của bạn, part 3 thực chất là để xem liệu họ có push bạn lên band điểm tiếp theo không. Đây chính là lí do vì sao tới Part 3 chúng ta hay bị examiner vặn vẹo, xoay mòng mòng hoặc hỏi cắt ngang. Và đây, Part 3 mới là lúc mà bạn phô diễn khả năng sử dụng ngôn ngữ một cách điêu luyện của bản thân. Đừng dùng nó quá mức ở Part 1 hay Part 2, vừa quá sức mà vừa không hiệu quả. Tất nhiên với những bạn tiếng Anh tốt sẵn thì nói tự nhiên cũng ăn điểm rồi, còn không thì phải biết cách. Kể chuyện vui vui, đó là lần trước đi thi Speaking, Part 3 giám khảo còn hỏi mình về chính trị và thể chế các nước, mình nghe còn không hiểu ổng đang hỏi cái gì và phải nhờ giải thích câu hỏi (cơ mà vẫn được 8.0, hehe).
Nên nói chung Speaking là phải biết tự lượng sức mình, đừng cố quá thành quá cố 🙂
Bạn hãy nói thật tự nhiên, trôi chảy và hạn chế lỗi sai, 7.0 trong tầm tay.
Lời kết
Trên đây là câu chuyện về lần thi IELTS trắc trở mà mình vừa trải qua trong thời gian gần đây, cũng như chút kinh nghiệm dành cho các bạn sắp phải đối mặt với kỳ thi này. Bản thân mình vẫn hơi tiếc vì lần thi này không đạt được aim, thời gian ôn luyện lại quá ngắn nên chưa đủ thuần thục hết mọi kỹ năng. Nhưng nói chung là mình đã làm hết sức trong khả năng để đạt kết quả này, nên dù tiếc nuối thì cũng còn gì để không hối hận.
Mong rằng những chia sẻ của mình sẽ giúp bạn có thêm một góc nhìn về IELTS, một vài tips và nguồn hay ho để ôn luyện và đạt được mục tiêu đề ra.
Cố gắng lên bạn nhé! Có câu hỏi này nào thì cứ comment bên dưới rồi mình giải đáp cho nha.
